خاطره تاتیانا لوگونوا-نوگایوا خبرنگار روسی از آخرین دیدار با قهرمان ملی شهید احمد شاه مسعود و خبر شهادت وی.
عبدالمعروف کلانترزاده
خاطره تاتیانا لوگونوا-نوگایوا خبرنگار روسی از آخرین دیدار با قهرمان ملی شهید احمد شاه مسعود و خبر شهادت وی.
۲۵ سال پیش…
دهم سپتامبر ۲۰۰۱ برای همیشه در حافظهام ماند.
صبح از نپال، از راه مسکو، به دوشنبه رسیدم. اولتر از همه به سفارت روسیه رفتم. شوهرم تحفههایی برای دیپلوماتهای آشنا فرستاده بود. سفارت واقعاً زیر و رو شده بود؛ شلوغی پر از تنش و تکهپارههای گفتوگو.
آنجا از مرگ احمدشاه مسعود در پنجشیر و از چگونگی آن خبر داشتند.
هنوز نهم سپتامبر بود که مسعودِ بهسختی زخمیشده را با هلیکوپتر از فرخار افغانستان به پارخار تاجیکستان آوردند.
شورای عالی اتحاد شمال تصمیم گرفت موقتاً مرگ رهبر خود را اعلان نکند. جابهجایی رهبری نظامی جریان داشت و اطلاعات بسته مانده بود.
از این خبر و از اینکه باید خاموش میماندم، انگار سرم پنجاه کیلو وزن داشت. در یک لحظه سفرهای خبری به افغانستان، راههای پیچاپیچ پنجشیر، دیدارها با احمدشاه مسعود، صحبتها و چهرهی مردمی که بخشی از آن زندگی شده بودند، از برابر چشمم گذشت.
یک لحظهی دیگر هم به یادم آمد. یکبار از پنجشیر با تیلفون ستلایتی سخنگوی مسعود به شوهرم در سفارت روسیه در دوشنبه زنگ زدم. او پیشتر در افغانستان خدمت کرده بود؛ همان زمان ورود قوای شوروی. و خود مسعود با مجاهدینش علیه آنها میجنگید.
گفتم: «تصور کن، همین حالا با احمدشاه مسعود مصاحبه کردم.»
شوهرم لحظهای خاموش ماند و گفت:
«برای من مثل این است که به بابای جبههرفته زنگ بزنم و بگویم دارم با هیتلر مصاحبه میکنم…»
همینگونه متفاوت، مردمی که دو سوی آن جنگ ایستاده بودند، یک انسان را میدیدند.
از سفارت پیش خبرنگار ایتار-تاس، گالینا ایوانوونا گریدنیوا، به خیابان رودکی رفتم. دیدار ما کوتاه بود. گالینا ایوانوونا به همهی منابع ممکن زنگ میزد تا هر واقعیت را تأیید کند و به آژانس بفرستد. و من از اینکه نمیتوانستم آنچه را میدانستم بگویم، دلتنگ بودم.
مرگ مسعود ناممکن مینمود؛ مثل اشتباهی هولناک که هر لحظه باید تکذیب میشد.
از کلکین باز موسیقی میآمد. دوشنبه هنوز دهمین سالگرد استقلال تاجیکستان را جشن میگرفت.
من نوار خبری آژانسها را دنبال میکردم. نخستین خبر مرگ مسعود را ایتار-تاس داد.
«تاس مجاز است اعلان کند…» — جملهای آشنا از دوران شوروی و فلمی به همین نام. اما آنوقت دیگر نه کرونیکل فلمی بود، نه سناریو. واقعیت بود؛ واقعیتی که تاریخ افغانستان را برای همیشه عوض کرد.
احمدشاه مسعود بیش از یک قوماندان یا سیاستمدار بود. مردی بود که سالها پنجشیر را در برابر نیروهایی چندین برابر قویتر نگاه داشت. برای بسیاری او برای همیشه نماد پایداری، عزت و ارادهی شکستناپذیر ماند.
قسمت چنین خواست که آخرین بار احمدشاه مسعود را خزان ۱۹۹۸ ببینم. نه در افغانستان — در دوشنبه. به کلینیک داکتر دندان رفته بودم که ناگهان در دهلیز سه محافظ مسعود را دیدم. پنجشیر کجا، کوهها کجا، آن راههایی که روزی میرفتیم کجا، و دوشنبه، یک روز عادی شهری؟!
محافظان آنقدر آرام سلام کردند که انگار در این دیدار هیچ چیز غیرعادی نبود. چند دقیقه بعد خود احمدشاه مسعود از اتاق بیرون آمد. هر دو تعجب کردیم و به هم لبخند زدیم. معلوم شد داکتر دندانمان یکی است؛ مردی از لنینآباد، بسیار مهربان.
هر معاینه را با قصهای روشن شروع میکرد؛ انگار میخواست مریضانش تشویش را فراموش کنند و باور کنند همهچیز خوب خواهد شد.
صحبت ما با مسعود فقط یک دقیقه طول کشید. نه از سیاست حرف زدیم، نه از جنگ. فقط یک صحبت انسانی بود.
و آخرین چیزی که آن روز به او گفتم این بود: سلامت باشید…
یک ماه بعد پرواز کردم – اول به مسکو، بعد به کشور دیگر. و سه سال پس از آن دیدار تصادفی، او دیگر نبود.
یک ربع قرن گذشته است. اما امروز هم، وقتی آن روز سپتامبری را در دوشنبه به یاد میآورم، بهروشنی میفهمم که با احمدشاه مسعود تنها یک انسان نرفت. یک عصر کامل رفت…