خاطرهای از عملیات خانآباد
به روایت محترم فضل کریم ایماق
بسمالله الرحمن الرحیم سلام به عزیزان و هموطنان گرامی
در طالقان بودیم و برنامه بر این قرار بود که در رابطه با کندز تصمیم گرفته شود و برای پیشروی به طرف آن منطقه، عملیاتی را سازماندهی کنیم. ما علاوه بر قرارگاهی که در مرکز طالقان داشتیم، دو قرارگاه دیگر نیز داشتیم؛ یکی از قرارگاهها برای استراحت بچهها در بنگی بود و قرارگاه دیگر در شمال دره قرار داشت. بچهها در آن مناطق پهرهداری میکردند و پوسته ها و تپههای خود را داشتند. جابهجایی و استراحت آنان نیز در همان بنگی صورت میگرفت.
بعد تصمیم گرفته شد که در مورد کندز برنامهریزی شود و یک عملیات سازماندهی گردد. اولین ولسوالیای که در مسیر ما قرار داشت، ولسوالی خانآباد بود. تمرکز عمده نیروهای دشمن نیز در خانآباد بود؛ زیرا مجاهدین در ارتفاعات للّم خانآباد حضور داشتند. برای عملیات برنامه داده شد و هرکس باید استقامت مربوط به خود را ارزیابی میکرد. یک استقامت در جهت توپخانه خانآباد بود و استقامت دیگر در رابطه با آبگرمک بود که آن هم به طرف توپخانه وصل میشد. در این دو استقامت، خداوند غریق رحمتشان کند، داوودخان و مولانا شاهجان همراه با قومندانان سرگروپها و نیروهایشان حضور داشتند. استقامت دیگر مربوط به قومندان صاحب سمیعالله خان قطره بود؛ او باید از دهنه ده ویران وارد میشد و خود را به ولسوالی خانآباد میرساند. استقامت دیگر در جنوب قرار داشت؛ منطقهای که به نام چهار شهید یاد میشد. از چهار شهید باید خود را به منطقه شیخ علی خانآباد و دره شورآب میرساندیم.
نظر به تجربهای که داشتم، خودم رفتم و تمام آن ساحه را ارزیابی کردم. در جناح راست ما پوستهای وجود داشت که به نام پوسته پاکستانی یاد میشد و از همان پوسته بالای ما بسیار فیر میشد. یکی از قومندانان من به نام حبیبالله خان محتشم همراهم بود؛ مرمیها از بغل گوش ما تیر میشد. حبیبالله خان لنگ مرا گرفت، کش کرد و گفت: «او برادر، خیریت است؟ حاجت مرمی پیکا نیست؛ مرمی کلاشینکوف از بغل گوشت تیر میشود، بچه های مردم را به کشتن میدهی؟» گفتم: «نه، بچههای مردم را به کشتن نمیدهم؛ من باید کروکی ساحه را بگیرم تا بتوانم سوقیات را درست انجام بدهم، بچههای مردم را بیجا و بیمورد به کشتن داده نمیتوانم.»
از آن ساحه تا تپهای رفتیم که نسبت به دیگر تپهها مرتفعتر بود و چهار شهید نام داشت؛ تمام اراضی را از آنجا بررسی کردیم. بعد به این نتیجه رسیدم که باید زیپو (سلاح ثقیله) را در یکی از همان گردنهها جابهجا کنیم؛ در جایی که بتواند از سمت شیخ علی تا دهنه خانآباد، در صورت حمله دشمن، بچهها را زیر پوشش حمایوی قرار بدهد. همچنان اگر نیروهای ما پیشروی میکردند، باید زیر پوشش آتش زیپو و دیگر سلاحها حرکت میکردند تا بتوانند به پیش بروند. برای این کار لازم بود افرادی را به کار اندازیم تا سرک ساخته شود، موتر گاز ۶۶ را به آنجا بالا کنیم و میل زیپو را بیرون بکشیم؛ به گونهای که از ساحه شیخ علی تا دهنه خانآباد را زیر پوشش قرار بدهد. همین کار را انجام دادیم و بچهها را انتقال داده و برای هرکدام وظایف مشخصی دادیم.
در سوق و اداره، خودم بودم. قاری صاحب رحمتالله (خداوند غریق رحمتش کند)، زمانی امر ولایتی جمعیت در کندز و همچنان والی کندز بود، حضور داشت و آمر صاحب عبدل نیز بود. از همانجا نیروها را مدیریت میکردیم. بچهها در استقامت خودشان پوستههای پیشراندهشده دشمن را که تا نزدیک مواضع ما آمده بودند، یکی پس از دیگری فتح کردند. در همین هنگام، یک تانک محل ما را تثبیت کرده بود و مستقیماً بالای ما فیر میکرد و دقیقاً همان نقطهای را میزد که ما در آن قرار داشتیم. وقتی تانک فیر کرد، خداوند قاری صاحب رحمتالله را ببخشد، او و آمر عبدل هر دو لنگ مرا گرفتند و مرا به داخل خندقی که همانجا بود کشیدند. تانک دقیقاً جایی را زد که چند لحظه پیش در آن ایستاده بودم و تمام اطراف آن منطقه را با تیراندازی زیر گرفت.
با وجود این، الحمدلله بچهها پیشروی و سروسور خوبی داشتند. متأسفانه در استقامت قومندان صاحب قطره و در استقامت داوودخان، پیشروی مورد انتظار صورت نگرفت و نیروهای قومندان صاحب قطره نیز شهید و زخمی داشتند. رسم ما این بود که بعد از پیشین، وقتی در پوسته بودیم، تپهها و پوستهها را جابهجا میکردیم و برای اکمالات عقبنشینی آنها، آب، نان، گوشت و دیگر ضرورتها را بیترتیب میدادیم و میرفتیم.
خداوند فهیم خان را در شمال دره غرق رحمت کند. وقتی به آنجا رفتیم، در مورد وضعیت جنگ و اکمالات با فهیم خان صحبت کردیم و گفتیم که بچهها پیشروی کردهاند. فهیم خان از دستاوردهای خوب بچههای کندز بسیار خوشحال بود. در همین هنگام صدای مخابره از یکی از قومندانان بلند شد و به فهیم خان گفت: «بچه، دیگر شب جنگ نمیشود؛ بچههای کندز خط را ایلا کردند (رها کردند).» این در حالی بود که قرار بود همان شب هم جنگ را ادامه دهیم. فهیم خان نگاهی به طرف من کرد و گفت: «بچه، آنها را از خط کشیدی؟» گفتم: «من از خط نکشیدهام بچه! من برای اکمالات آمده بودم.»
از پیش فهیم خان برخاستم و حتی دنبال اکمالات هم نرفتم؛ کمی دورتر رفتم و با بچهها از طریق مخابره تماس گرفتم. گفتم: «پوسته ها در دستتان است؟» گفتند: «نه، پوستههایی را که گرفته بودیم، ایلا کردیم.» گفتم: «چه کسی به شما گفت پوستهها را ایلا کنید؟» گفتند: «داوودخان گفت.» پرسیدم: «قومندان شما کی است؟» گفتند: «قومندان ما تو هستی.» گفتم: «پس من که نگفتهام، چرا پوستهها را ایلا کردید؟» از همانجا عربده قومندانی شروع شد. گفتم: «جایتان را دشمن گرفته؟» گفتند: «نه.» گفتم: «مرش مرش (پیشروی) میروید و تمام همان پوستههایی را که در دستتان بود، دوباره میگیرید؛ من برای این عملیات برنامه دارم.»
سوار موتر شدم و خود را به بچهها رساندم. با تهدید و عتاب، نیروها را دوباره جمع کردم، کسانی را که قبلاً در آن پوستهها بودند دوباره تنظیم کردم و تمام فرکانسهای مخابره را نیز تغییر دادم. بعد از بچهها پرسیدم: «پوسته پاکستانی را کی گرفته میتواند؟» یکی از سرگروپهای مرحوم قاری صاحب رحمتالله به نام گلزار گفت: «من میگیرم.» پرسیدم: «با چند نفر میروی؟» گفت: «فلان قومندان هم با من بلد است؛ ده نفر از ما و ده نفر از آنان میرویم.» پرسیدم: «چند راکت دارید؟» گفت: «دو راکت.» یک راکت دیگر را نیز از گروه دیگری با آنان یکجا کردم. بعد با همان رسم و ادبیات قومندانی برایشان گفتم: «او مردم! من از جمله کسانی نیستم که پهلوی بخاری و صندلی بنشینم و برایم بگویید وضعیت اینگونه است. وقتی به نزدیکی دیوار پوسته رسیدید، رویتان را به طرف من کنید و چراغ را سه مرتبه روشن و خاموش کنید؛ آن وقت من برایتان میگویم که حمله کنید.»
همینگونه شد؛ بچهها خود را به نزدیکی پوسته رساندند و سه مرتبه همان علامت را دادند. گفتم: «مارش!» سه راکت فیر کردند و بعد پوسته را گرفتند. یک تعداد از افراد دشمن فرار کردند و تعدادی دیگر در درگیری از بین رفتند و بچهها پوسته را کاملاً در اختیار گرفتند. قومندان صاحب قدمشاه خان مسئول سلاح ثقیله بود و همان پوسته پاکستانی را زیر آتش گرفته بود. نظر به وضعیتی که پیش آمده بود، بسیار اعصابم خراب بود؛ سر قدمشاه خان فریاد زدم: «بچه خانه خراب! میل تانک را به طرف توپخانه خانآباد دراز کن، پوسته را بچههای خود ما گرفتهاند، پوسته پاکستانی را نزن.» بعد از آن، میل تانک را تغییر داد و مناطق دیگر را زیر آتش گرفت و بچهها نیز هر چه در پوسته بود جمع کردند.
در همین وقت، خداوند داوودخان را ببخشد، در مخابره صدا کرد: «ایماق صاحب، شنگت معلوم کدی.» من چون بسیار غضبناک بودم گفتم: «جناب قومندان صاحب داوودخان، شنگ ایماق معلوم است؛ این را به من بگو که یکطرفه جنگ میشود یا نمیشود؟» وقتی صدای مرا شنید، خاموش شد. پشت سر او، خداوند فهیم خان را ببخشد، صدا کرد: «ایماق صاحب، سر ما را بلند کردی، تبریک باشد، پوسته را گرفتید؟» گفتم: «بلی بچهها، پوسته را گرفتند.» چون قبلاً گفته شده بود و بچهها خط کندز را کشیده بودند، فهیم خان آنجا حضور داشت و من همان حرف را به او زدم. گفتم: «فهیم خان، بگو که جنگ یکطرفه میشود یا نمیشود؟» او هم فهمید که بسیار قهر هستم و گفت: «والله، این آدم بسیار قهرش آمده است!»
بعد از آن، تمام بچهها را از پوسته جمع کردم. برای بچهها یک گاو ذبح کردیم و برنج چرب و غذای درستی برایشان تهیه کردیم و دادیم. راستش دیگر از کسی پرسوسر نکردم و بچهها را طرف قرارگاه بنگی حرکت دادیم. آمر صاحب عادتی داشت که هرجا عملیات صورت میگرفت، شخصاً میرفت تا وضعیت را ارزیابی کند و قومندانان در کنارش حضور داشته باشند و از طریق مخابره، آمر صاحب را در جریان بگذارند. یک یا دو روز بعد، خود آمر صاحب آمد و گفت: «بیایید برویم جاهایی را که جنگ کردهاید ببینیم.»
اول به منطقه ما آمد. بالاتر از خانه دیوار، قومندان صاحب ملا عبدالصمد به طرف چهار شهید حرکت میکرد. من آمر صاحب را از همان مسيری که برده بودم، زیپو را در آنجا جابهجا کرده بودم. وقتی آمر صاحب رسید و به محل کوچک رسید، پرسید: «دمن تا اینجا آمده بود؟» گفتم: «نه صاحب، دشمن در اینجا هیچ نکرده.» گفت: «پس مرمیها در اینجا هیچ کوچک چیست؟» گفتم: «این مرمیهای کوچک زیپوی خود ماست.» پرسید: «زیپو را تا اینجا آورده بودی؟» گفتم: «بلی.» گفت: «برای چه؟» گفتم: «موتور گاز ۶۶ را راه جور کردم و میل زیپو را بیرون کشیدم و تا اینجا آوردم بالا تا بچهها زیر آتش حمایت باشند.» پرسید: «پیش از عملیات هم به اینجا آمده بودی و ساحه را دید و روی کرده بودی، کروکی گرفته بودی؟» گفتم: «بلی صاحب! آدمی که سوقیات میکند، اگر ساحه را نشناسد، توپ جای، راکت جای، بلی صاحب، چگونه بچهها مسیر پیشروی نیروها را نبیند و پیش میآیند؟»
در همین لحظه، خداوند آمر صاحب را ببخشد، رو به فهیم خان و داوودخان کرد و گفت: «دیگر به ایماق پلان ندهید و در کارش مداخله نکنید؛ فقط اکمالات را انجام دهید. تیراندازی هم نکنید، خودش جنگش، گپش و کارش را میداند.» آن وقت میفهمیدم که آمر صاحب برای بررسی همین مسئله آمده بود. الحمدلله بچههای کندز سرافراز و سربلند شدند. بعد از آن، بچههایی را که در طالقان فامیل و خانه داشتند، در قرارگاه گذاشتم و موتر خودم را گرفتم و به طالقان آوردم.
راستی چند روز در آنجا ماندیم. این همان عملیاتی بود که در رابطه با کندز و در منطقه خانآباد ساختیم. در آن زمان، هر عملیاتی از طرف آمر صاحب ارزیابی میشد؛ خواه ناخواه مورد تأیید قرار میگرفت یا رد میشد. الحمدلله بچههای کندز در این عملیات مورد تأیید و حمایت آمر صاحب قرار گرفتند.
سلامت باشید. خداوند پشت و پناهتان باشد. شما را به خداوند پاک میسپارم. والسلام! ایماق