پنجمین سالگرد شهادت فهیم دشتی؛ استوره رسانهای گرامی باد
محمد فهیم دشتی در زمستان سال ۱۳۵۱ خورشیدی در خانوادهای فرهنگی و سیاسی در ولسوالی رُخه قیه دشتک پنجشیر چشم به جهان گشود. او در فضایی رشد کرد که سایه سنگین تحولات سیاسی و جنگهای مداوم افغانستان بر آن سنگینی میکرد.
دشتی در خاطرات خود همواره با احترام فراوان از پدر و مادرش یاد میکرد. خانه خانوادگی آنان در حاشیه رود پرخروش پنجشیر قرار داشت؛ فضایی صمیمی که به گفته نزدیکانش، با ذوق هنری و علاقه مادرش به پرورش گل و باغبانی لطافت خاصی یافته بود. همچنین، از دکتر عبدالله عبدالله، سیاستمدار برجسته افغان، به عنوان ماما و خویشاوند نزدیک او یاد میشود.
دشتی دوران مکتب را در لیسه عالی استقلال کابل به پایان رساند و در سال ۱۳۷۰ خورشیدی در رشته حقوق و علوم سیاسی دانشگاه کابل پذیرفته شد. با این حال، تحولات زمانه و دغدغههای شخصیاش مسیر زندگی او را به سوی روزنامهنگاری و فعالیتهای رسانهای سوق داد.
نخستین گامهای حرفهای او در سال ۱۳۷۱ خورشیدی با پیوستن به «هفتهنامه کابل» برداشته شد؛ نشریهای که فکری نزدیک به احمدشاه مسعود و جریان مقاومت داشت. او کار خود را به عنوان نویسنده و خبرنگار آغاز کرد و به سرعت به یکی از ارکان کلیدی نشریه بدل گشت. در میانه دهه ۱۳۷۰، به دنبال انتشار مطالب منتقدانه، هفتهنامه کابل با چالشهای سیاسی جدی مواجه شد و انتشار آن متوقف گردید. دیری نگذشت که با حمایت مستقیم احمدشاه مسعود، نشریه «بالاحصار» بنیان گذاشته شد و دشتی به عنوان معاون مدیرمسئول سکان بخشی از فعالیتهای آن را به دست گرفت.
با سقوط کابل به دست طالبان در سال ۱۳۷۵ خورشیدی (۱۹۹۶ میلادی)، فعالیتهای رسانهای دشتی شکل و رنگ دیگری به خود گرفت. او در کانون جبهه مقاومت به رهبری احمدشاه مسعود قرار گرفت و فراتر از یک خبرنگار جنگی، به راوی و تبیینگر آرمانها و رویدادهای مقاومت تبدیل شد.
نقطه عطف و دردناک زندگی فهیم دشتی در ۹ سپتامبر ۲۰۰۱ (۱۸ سنبله ۱۳۸۰) رقم خورد. در آن روز، دو عضو شبکه القاعده با پوشش جعلی خبرنگار موفق به دیدار و انجام مصاحبه با احمدشاه مسعود شدند. انفجار بمب جاسازیشده در وسایل آنان، به شهادت احمدشاه مسعود انجامید. فهیم دشتی نیز در همان انفجار حضور داشت و از ناحیه چشم بهشدت زخمی شد. زنده ماندن در این حادثه تاریخی، او را به یکی از معدود شاهدان زنده واپسین لحظات زندگی قهرمان ملی افغانستان تبدیل کرد.
دوران پس از سقوط طالبان و دفاع از آزادی بیان
پس از مداخله نظامی ایالات متحده و متحدانش و سقوط نخستین حکومت طالبان در سال ۲۰۰۱، دشتی بار دیگر فعالیتهای رسانهای خود را از سر گرفت. او مدیریت هفتهنامه کابل را بر عهده گرفت و آن را به نشریهای چندزبانه (دری، پشتو و انگلیسی) تبدیل کرد که در سراسر کشور خوانده میشد.
او تنها یک روزنامهنگار سنتی باقی نماند، بلکه به یکی از پیشگامان دفاع از حقوق صنفی خبرنگاران و نهادینهسازی آزادی بیان در افغانستان تبدیل شد. وی برای مدتی ریاست اتحادیه خبرنگاران افغانستان را بر عهده داشت و در تأسیس نهادهای مختلف حامی خبرنگاران نقشی مؤثر ایفا کرد. همکارانش او را شخصیتی حرفهای، حساس نسبت به حقوق رسانهها و متعهد به حقیقت توصیف میکردند.
فهیم دشتی در زندگی شخصی با سیاره دشتی ازدواج کرد و حاصل این پیوند، سه فرزند به نامهای مروه، یوسف و ادریس بود. خانوادهاش در دوران آشوبهای سیاسی و تحولات سال ۲۰۲۱ در کنارش در افغانستان حضور داشتند. دلبستگی عمیق او به نهاد خانواده همواره با عشق وافرش به پنجشیر و سرزمین مادری گره خورده بود.
با سقوط حکومت جمهوری در ۱۵ اوت ۲۰۲۱ (۲۴ اسد ۱۴۰۰) و ورود طالبان به کابل، دشتی راهی پنجشیر شد تا در کنار احمد مسعود قرار گیرد. با شکلگیری «جبهه مقاومت ملی افغانستان»، بار سنگین سخنگویی و مدیریت رسانهای این جریان به دوش او گذاشته شد. او در آن روزهای بحرانی به پل ارتباطی میان پنجشیر و رسانههای داخلی و خارجی تبدیل شد و بهطور مرتب مواضع مقاومت را تبیین میکرد.
در نخستین روزهای سپتامبر ۲۰۲۱، در حالی که درگیریهای سنگینی میان نیروهای جبهه مقاومت و طالبان در پنجشیر جریان داشت، دشتی در منطقه دشتک در خط مقدم اطلاعرسانی و مقاومت حضور داشت. سرانجام در ۴ یا ۵ سپتامبر ۲۰۲۱ (۱۳ یا ۱۴ سنبله ۱۴۰۰)، در جریان این نبردها، فهیم دشتی به همراه جنرال عبدالودود ذره (از فرماندهان ارشد مقاومت و از نزدیکان خانواده قهرمان ملی) جان باخت. جبهه مقاومت ملی غالباً تاریخ ۵ سپتامبر را به عنوان روز شهادت او ثبت کردهاست. گزارشهای متعددی درباره چگونگی جانباختن او منتشر شد، اما ابعاد دقیق این واقعه در هالهای از ابهام باقی ماند.
مسیر پر فراز و نشیب زندگی محمد فهیم دشتی را میتوان در سه پرده خلاصه کرد: از روزنامهنگاری جوان و پرشور، تا کنشگری متعهد در عرصه آزادی بیان، و سرانجام سخنگویی میدانی در آخرین سنگرهای مقاومت.
او نزدیک به سه دهه از عمر خود را در بطن پرحادثهترین تحولات سیاسی و رسانهای افغانستان گذراند. تقارن غریب زندگی او در این بود که در سال ۲۰۰۱ در کنار احمدشاه مسعود از ترور جان سالم به در برد، و بیست سال بعد در سال ۲۰۲۱ در کنار نسل جدید مقاومت در زادگاهش جان باخت. به همین دلیل، دوستان و همکارانش او را فراتر از یک سخنگوی سیاسی یا روزنامهنگار میدانند؛ او مردی بود که قلم و سرنوشتش در تاروپود تاریخ معاصر افغانستان گره خورد و خود به بخشی ماندگاران تبدیل شد.




